İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin İstihbarat Çalışmalarına dair 1909 Tarihli 2 Önemli Belge

   İTTİHAT VE TERAKKİ CEMİYETİ İSTİHBARAT ÇALIŞMALARI

1909 Tarihli İki Önemli Belge

 

19. yüzyılın sonlarına doğru Türk devlet istihbaratı geliştirilmiş, ancak özel çıkarlara hizmet veren bir araç haline getirilmiştir. Zira, 2.Abdülhamid devrinde yaşanan iç ve dış olaylar, Abdülhamid’i Yıldız İstihbarat Teşkilâtı’nı kurmaya sevketmiştir. Onun bu konuda dile getirmiş olduğu, “Yabancı devletler kendi emellerine hizmet edecek kimseleri vezir ve sadrazam mertebesine kadar çıkarabilmişlerse, devlet emniyet içinde olamazdı. Doğrudan doğruya şahsıma bağlı bir İstihbarat Teşkilâtı kurmaya, bu düşünce ile karar verdim. İşte düşmanlarımın Jurnalcilik dedikleri teşkilât budur.” ifadeleri de bu teşkilâta neden ihtiyaç duyduğunu belirtmektedir. 2. Abdülhamid’in teşkilât kadrosundan beklediği diğer bir husus, kendi tahtına yönelik komploları ortaya çıkarmaktı. Onun bu yolda yürüttüğü operasyonlar, sadece imparatorluğun içinde yapılmamış, Avrupa’da kendisine karşı gruplaşan Jön Türkler’in bulunduğu Paris, Londra, Brüksel, Cenevre ve Kahire gibi şehirleri de kapsamıştır.

Abdülhamid’in 33 yıllık yönetimine, İttihad ve Terakki Cemiyeti’nin Makedonya’da başlattığı hareket sonunda, 23 Temmuz 1908 tarihinde 2. Meşrutiyet’in ilânı ile son verilecektir. İttihat ve Terakki yönetimi, ihtilâlden hemen sonra Yıldız İstihbarat Teşkilâtı’nı ortadan kaldırmak için harekete geçmiştir. Meclisi Vükelâ (Bakanlar Kurulu)’nın, Teşkilât’ın kaldırılmasına dair 29 Temmuz 1908 tarihli kararnâmesi ile Yıldız İstihbarat Teşkilâtı’nın faaliyetlerine son verilmiştir. 2. Abdülhamid’in tahttan indirilmesinden sonra teşkilâta ait olan yüzbinlerce rapor (jurnal) saraydan alınarak yakılmıştır. Nihayetinde, iç istihbarat amacıyla, Talat Paşa’nın kumandasında bir iç istihbarat teşkilatı oluşturulmuştur. Bu teşkilat, daha sonra Talat Paşa’nın Dahiliye Nazırlığı ve sadrazamlığı devrinde de iç istihbaratla ilgili çalışmalar yapmaya devam etmiştir. Bunun dışında 17 Kasım 1913’te Sultan 5. Mehmed Reşad’ın emriyle Harbiye Nazırlığı’na bağlı olarak kurulan Teşkilat-ı Mahsusa ise ağırlıklı olarak Ortadoğu, İç Asya, Kafkasya ve Afrika’da operasyon yürüten bir özel harp ve dış istihbarat kurumudur. Bundan başka, 2. Meşrutiyet sonrası İstanbul Merkez Kumandanlığı görevine gelen Albay Cemal bey, kendine bağlı özel bir istihbarat örgütü kurmuştur. Generalliğe terfi edip, Bahriye Nazırı olunca da kendi özel istihbarat örgütünü aktif olarak çalıştırmıştır. Hatta ilerleyen süreçte, İttihat ve Terakki emiyeti’nin bu üç kudretli önderi birbirleri hakkında dahi istihbarat çalışmaları yaptırmıştır. Üç liderin kendi aralarındaki bu espiyonaj faaliyetleri, ayrı bir yazı hatta uzunca bir yazı dizisi konusu olduğundan detaylara burada girmiyorum. İlerleyen yazılarımda tüm detaylarıyla bu konuyu da ele alacağım. Ancak, Talat Paşa’nın nasıl bir istihbarat ağına sahip olduğunun resmi belgelerini, bu yazımda siz değerli Histodia okuyucularıyla paylaşıyorum.

  İTTİHAT ve TERAKKİ Cemiyetinin en yetkili organı olan Merkez-i Umumi, üyelerine yolladığı özel raporlarla, bazı politik olaylar karşısında nasıl hareket etmeleri gerektiği ve bazı siyasiler hakkında şahsi istihbarata dayalı bilgi ve direktifler vermiştir. Merkez-i Umumi’nin etki ve tepkisinin tanıklığını ve İttihat ve Terakki’nin iç istihbarat ağının ne denli etkili olduğunu kavramamızı sağlayan bu iki önemli belge, ilk defa tarafımca yayınlanmaktadır. Bu tarz çalışmalara ilk defa bir örnek teşkil etmesi amacıyla, arşivimden seçtiğim bu iki önemli istihbarat belgesini yayınlamak istedim. Belgelerden ilki, 16 Temmuz 1325 (1909) tarihlidir ve Tercüman-ı Hakikat gazetesinde yayınlanan bir haberden hareketle, Meclis-i Mebusan’da cemiyetin muhalifi Kamil Paşa’ya İttihat ve Terakki’yi temsil eden mebuslar tarafından verilen 20 oy hakkındadır. İttihat ve Terakki ile Kamil Paşa arasındaki büyük anlaşmazlık ve uyuşmazlıklara rağmen verilen oyların hesabı sorulurken, Kamil Paşa hakkında bir değerlendirme de söz konusudur.Bir anlamda da, cemiyet Merkez-i Umumi’si, Ahmed Rıza Bey’e bir isithbarat angaje raporu da sunmaktadır.

İkinci belge ise; 27 Temmuz 1325 (1909) tarihlidir ve İttihat ve Terakki Cemiyetine muhalefeti ile meşhur bir diğer isim olan Mevlanzade Rıfat’ın imparatorluk sınırları içine sokmaya çalıştığıve başarılı da olduğu birtakım yayınlar ile ilgilidir. Önlenemeyen bu durum için, aynı yöntemi uygulamış olan İttihat ve Terakki’nin bulduğu çare, ancak Matbuat Nizamnamesineözel bir madde eklenmesi teklifidir.

BELGE 1

BELGE 2

Belge 1 transkripsiyonu:

Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti Merkezi Umumisi

Aded: 577 (sayı no)

Meclis-i Mebusan reisi Ahmed Rıza beyefendi kardeşimize,

Muhterem kardeşimiz,

Tercüman-ı Hakikat gazetesinde İttihat ve Terakki Fırka’sının bi’l-ictima sadrazam intihab ettiği sırada Kamil Paşa makulesine yirmi aza rey vermiş olduğu kemal-ı hayret ve teessüfle okundu. Fırkamız erkanı tarafından Kamil Paşa’nın sadarete nmzed gösterilmesi Cmiyeti nazar-ı ihtiram-ı umumiden düşürmek maksadından başka bir şeye matuf olamaz. Cemiyet, Kamil Paşa tarafından bu millete gelmesi muhtemel olan menafiden çoktan vazgeçmiştir. Binaenaleyh sadaret veya herhangi bir makam için Kamil Paşa’nın hatırdan geçirilmesi vatana karşı intihab olunmuş bir cinayet telakki ederiz. Mesele vaki değilse hemen Fırka namına tekzib buyurulmasını vaki olduğu takdirde Merkez-i Umumi’ce tedbir-i muhakkakaya  tevessül olunmak üzere Kamil Paşa lehine rey vermiş olan isimlerin işarını rica eylerim muhterem kardeşimiz.

16 Temmuz 1325

Belge 2 transkripsiyonu:

Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti Merkezi Umumisi

Aded: 630 (sayı no)

Meclis-i Mebusan reisi Ahmed Rıza beyefendi kardeşimize,

Muhterem kardeşimiz,

Neşriyat-ı muhalefetkarisi ile 31 Mart 325 hadise-i müellimesini ihzar eden Serbesti  gazetesi sahib-i imtiyazının Paris’e firar ve orada neşr-i ecarif etmekte olduğu Paris’ten hususi olarak bildirildiği gibi bu kere Paris’ten Selanik postanesine vürud eden gazetelerin ifadat ve beyanat-ı mel-ulanesinden anlaşılmakta bulunmuştur. Efkar-ı umumiyyeyi temsin ve vatanı girdab-ı izmihlale sürükleyip götüren böyle bir mel’un gazetenin yine dahil-i memlekette revacınıte’min ancak ikinci bir felakete sevk etmek demektir.  Binaenaleyh iş bu sakıd ve melun gazetenin dahil-i memlekete ve menafi-i millete müzahir olan ve memalik-i ecnebiyyede münteşir olan bu ve bu gibi gazetelerin adem-i idhali ile kıraat olunması hakkında matbuat nizamnamesine zeylen bir madde-i mahsusa konulması selamet-i memleket nokta-i nazarınca müsterhamdır kardeşimiz.

27 Temmuz 1325

 

 Umut Berhan ŞEN

338 Comments

  1. canadian pharmacy cialis

    4 Ağustos 2020 at 10:00

    cialis cost
    cialis from canada
    cialis pill

  2. сайт дома два

    4 Ağustos 2020 at 22:42

    Онлайн фильм смотреть сайт дома два посмотреть в хорошем качестве онлайн Онлайн-кинотеатр

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Araç çubuğuna atla