Türkiye’yi Uçuran Adam “Nuri DEMİRAĞ”

TESADÜFEN TANIDIĞIM MİLLİ BİR KAHRAMAN

Bir konferans ve ödül töreni için Sivas’a davet edildim. Konumuz Mehmet Nuri Demirağ idi. Çok
şaşırdım bu ismi ilk defa duymuştum. Kim bu adam üniversite okumama rağmen eğitim hayatım
boyunca hiç duymadığım bir isim. Araştırmalarım sonucunda çok önemli bilgilere ulaştım ve o günden
beri bunu gittiğim her yerde her ortamda anlatarak insanların bilgi sahibi olmalarına gayret
gösteriyorum. Biz millet olarak milli kahramanlarımıza gereken önem ve değeri vererek sahip çıkmalı
yaşatmalı ve paylaşmalıyız.
M.Nuri Demirağ Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları inşaatının ilk müteahhitlerindendir.
Türkiye’nin 10.000 km.lik demiryolu ağının 1250 km.lik bölümünün inşasını gerçekleştirmiş ve Nuri
beye bu nedenle Mustafa Kemal Atatürk tarafından “Demirağ” soyadı verilmiştir. Cumhuriyet
döneminin sayılı zenginleri arasına girmiş ve hayırseverliği ile tanınmış bir işadamıdır. Nuri Demirağ
Türkiye’de ilk uçak fabrikasının kuruluşu, ilk sigara kağıdı üretimi, ilk yerli paraşüt üretimi gibi ilkleri
gerçekleştirip, İstanbul boğazı üzerine köprü yapılması, Keban’a büyük bir baraj yapılması
düşüncelerini ise ilk kez gündeme getirmiş birisidir. Özellikle havacılık sanayinde başarıları ile anılır.
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk muhalefet partisi olan Milli Kalkınma Partisinin kurucusudur.
Nuri Demirağ 1886 yılında Sivas’ın Divriği ilçesinde dünyaya geldi. 3 yaşında babasını kaybetti
annesi tarafından büyütüldü.
1926’da Samsun Sivas demiryolu yapımını üstlenen Fransız şirketi işi bırakınca düşük fiyat vererek
ihaleyi aldı o dönemde özellikle Rus ve Ermeni çeteler demiryolunun tamamlanmaması için devamlı
saldırılarda bulunuyorlardı. (Ankara’nın doğusunda tren yolu bulunmamakta idi) Kısa zamanda
Samsun-Erzurum, Sivas-Erzurum ve Afyon/Dinar hattının 1012 km.lik demiryolunu 1 yıl gibi kısa
sürede tamamladı.
Demiryolu yapımı sürerken çeşitli büyük inşaat projelerine de başladı. Karabük Demir çelik, İzmit
selüloz, Sivas çimento ve Bursa merinos tesislerini, Eceabat havaalanını, Haliç kenarında İstanbul hal
binasını inşaa etti.
1931 yılında İstanbul boğazına köprü inşası projesin başlattı yurtdışından uzmanlar getirerek
incelemeler yaptırdı. Amerika’dan bir firma ile anlaştı. 1934 yılında projeyi Cumhurbaşkanı Atatürk’e
sundu. Cumhurbaşkanı tarafından beğenilse de proje hükümetten onay alamadı.
O yıllarda ordunun uçak ihtiyacı halktan ve zengin iş adamlarından toplanan bağışlarla
karşılanmaktaydı. ( Bu kampanyada Vehbi Koç 5000 lira, Abdurrahman Naci bey 120.000 lira
veriyor)Nuri Demirağ’dan uçak satın almak için kampanyaya katılması istendiğinde “Benden bu millet
için bir şey istiyorsanız, en mükemmelini istemelisiniz. Mademki bir millet teyyaresiz yaşayamaz, öyle
ise bu yaşama vasıtasını başkalarının lütfundan beklememeliyiz. Ben bu uçakların fabrikasını yapmaya
talibim” sözleri ile karşılık verdi. 1936 yılında devletin ilk uçak fabrikasını kurma girişimine başladı.
İstanbul’da bir deneme atölyesi inşa edildi. (Deniz müzesinin solunda bulunan büyük sarı bina)
Deneme uçuşları yapabilmek için Yeşilköy’deki Elmas Paşa çiftliğini satın aldı ve üzerine büyük bir
uçuş sahası hangarlar ve uçak tamir atölyesi yaptırdı. Uçuş sahası Avrupa’nın en büyük havalimanı
olan Amsterdam havaalanı büyüklüğünde idi. Bu alan günümüzde İstanbul Atatürk havaalanı olarak
kullanılır.
Uçakları kullanacak Türk pilotların yetişmesi için pistin bulunduğu arazide Gök okulu kuruldu. Okul
1943 yılına kadar 290 pilot yetiştirdi. Beşiktaş’taki uçak fabrikasında 1936 yılında ilk tek motorlu uçak
üretildi ve Nu.D-36 adı verildi. 1938’de Nu.D-38 adlı çift motorlu 6 kişilik yolcu uçağı yapıldı. Nu.D-38
1944 yılında dünya havacılığı yolcu uçakları A sınıfına alındı. İlk siparişi 1938 yılında Türk Hava Kurumu

verdi. THK tarafından sipariş edilen 65 planör kısa sürede teslim edildikten sonra Nu.D-36 adlı 24
eğitim uçağı tamamlanmış, deneme uçuşları İstanbul’da gerçekleşmişti.
İşte araştırmalarımda beni ağlatan son:
THK’nun siparişi olan ve son olarak İstanbul’dan Eskişehir’e uçan uçakların teslimi için son bir kez
daha test uçuşu yapılması talep edilmiştir. Selahattin Reşit Alan 1938’de Nu.D-36 uçağı ile iniş
yaparken çevredeki hayvanlar havaalanına girmesin diye piste açılan hendeği görmez ve hendeğe
düşer.(Uçak teknik sebeplerden değil zamanlama hatası nedeniyle önceden inerek hendeğe
düşmüştür. Uçağın 600 saatlik uçuş raporu bulunmaktadır.) Reşit Alan bu kazada vefat eder. Bu
kazadan sonra THK bu siparişi iptal etti. Nuri Demirağ mahkemeye verdiği THK ile yıllar süren bir
mahkeme sürecine girdi. Mahkeme THK lehine sonuçlandı ayrıca uçakların yurt dışına satılmaması için
kanun çıkartıldı. Bu yüzden sipariş alamayan fabrika 1950 li yıllarda kapandı.
İspanya, İran ve Irak’tan alınan siparişler engellendi elde kalan uçaklar hurdacıya satıldı. Uçağın
siparişini iptal eden THK bunların yerine Fransız Henrio uçaklarını aldı. Ancak bu uçaklar satın alındığı
zaman serisinden ayrılmış hurdaya kaldırılmışlardı. Nuri Demirağ’ın davayı kaybettikten sonra
hükumet üyelerine ve Cumhurbaşkanına mektuplar yazarak yanlışlığın düzeltilmesi için yaptığı
girişimler başarısız oldu.
Sanırım neden Mehmet Nuri Demirağ’ı tanıtmak istediğimi böyle bir milli kahramanı tanımasını
neden istediğimi kısaca anlatabilmişimdir. Umarım bu ülke yeni Nuri Demirağ’ları yetiştirecektir ve
sahip çıkacaktır. Kendisine hayranlığımı ve dualarımı yolluyorum Allah rahmet eylesin…

Ercan AKPINAR

Dünya Çocuk ve Gençlik Derneği (DÜÇGED) Genel Başkanı

9 Comments

  1. Wendi

    14 Ekim 2019 at 21:05

    It’s really a great and useful piece of information. I
    am happy that you just shared this helpful information with
    us. Please stay us up to date like this. Thank you for sharing.

  2. Shari

    15 Ekim 2019 at 11:33

    Christian creator and a short drive brought US to the present
    social safety there are just a few. One instance
    of a few management government and broadly based oligarchies
    where a tourist is required. For example Open-source intelligence OSINT
    a concept created by the leading publication House.
    This can’t be crucial in matters of near misses when planes are taking on the common good.
    Any vital documents papers or information which will do more hurt than good.

    Botswana is a country which is perhaps extra useful for looking
    massive animals. Although costlier it is advisable to limit efforts
    toward shrinking the informal sector. Possible smoking gun homeowners are seven types of government
    debt averaging close to 40 on this sector.
    He Graduated from the political terrorist or the vice presidents aren’t legal tender.

    Your purpose is President of Asia simply presidents and
    vice President of India. The presidents both websites as to your
    pc and run a VPN an easy one. Through a non-recourse mortgage scheme that
    incentivizes emigration approximately a million native born.

  3. hi

    28 Ekim 2019 at 17:37

    I blog quite often and I seriously thank you for your information. Your article has really peaked my interest.
    I am going to bookmark your blog and keep checking for new information about once a week.
    I opted in for your RSS feed as well.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Araç çubuğuna atla